پژوهش حاضر به منظور بررسی جمعیت و تنوع گونه ای پرندگان آبزی و کنار آبزی تالاب گندمان در دوره یک ساله از مهر 1396 لغایت مهر 1397 با استفاده از نرم افزار SDR-IV انجام گرفت. نتایج نشان داد که از تعداد 70 گونه پرنده شناسایی شده، 28 گونه آبزی و 42 گونه کنار آبزی بودند که بیشترین جمعیت متعلق به چنگر معمولی (Fulica atra) بود. بزرگ ترین تیره، مرغابیان (Anatidae) با 19/33 درصد فراوانی و کوچک ترین تیره، چاخ لقیان (Burhinidae) با 01/0 درصد فراوانی بود. فصل زمستان با تعداد 14413 فرد بیشترین و فصل تابستان با تعداد 4039 فرد کمترین تعداد پرنده سرشماری شده را به خود اختصاص داد. فصل بهار بیشترین شاخص تنوع گونه ای شانون-وینر (97/2)، شاخص تنوع مارگالف (69/6)، شاخص سیمپسون (71/10) و شاخص یکنواختی اسمیت-ویلسون (92/0) را بین فصول داشت. ازنظر تعداد و غنای گونه ای فصل بهار با 60 گونه شناسایی شده بیشترین و فصل تابستان با 40 گونه کمترین تعداد گونه شناسایی شده را به خود اختصاص داد. نتایج همچنین نشان داد بیشترین تعداد و فراوانی پرندگان شناسایی شده متعلق به پرندگان آبزی با 57/81 درصد و کمترین فراوانی متعلق به پرندگان کنار آبزی با 43/18 درصد بود، اما ازلحاظ تعداد گونه های پرندگان 60 درصد گونه ها متعلق به پرندگان کنار آبزی و40 درصد گونه ها متعلق به پرندگان آبزی بود. نتایج نشان داد که تالاب گندمان در فصل بهار بیشترین مقادیر عددی شاخص های غنا و یکنواختی گونه ای پرندگان آبزی و کنار آبزی را دارد و این نشان دهنده کیفیت و مطلوبیت تالاب در فصل بهار نسبت به سایر فصول است.

در مطالعه حاضر فون پرندگان آبزی و کنار آبزی منطقه حفاظت شده و پارک ملی دز در استان خوزستان در سال 1392 بررسی شد. مطالعه حاضر در زمره اولین مطالعات انجام گرفته در منطقه محسوب می شود. 33 گونه پرنده از 6 راسته و 13 تیره شناسایی شد. از این تعداد 10 گونه آبزی و 23 گونه کنار آبزی مشاهده بود. این تعداد گونه، 6.5 درصد از گونه ها، 17.5 درصد از تیره ها و 21 درصد از راسته های شناسایی شده در ایران را در برمی گیرند. گونه های مشاهده شده در این مطالعه نسبت به فون پرندگان آبزی و کنار آبزی ایران 21 درصد از گونه ها و 54 درصد از تیره ها و 85 درصد از راسته ها را تشکیل می دهند. در منطقه موردمطالعه 9 گونه بومی، 23 گونه مهاجر، 3 گونه نیمه مهاجر و 2 گونه مهاجر عبوری مشاهده شد. هم چنین 15 گونه در تمام فصول و 4 گونه تنها در یک فصل مشاهده شدند. مشاهده این تعداد از فون پرندگان ایران در منطقه موردمطالعه نشان دهنده غنای گونه ای نسبتا بالای آن می باشد. در بهار 26 آرایه، تابستان و زمستان 25 آرایه و در پاییز 21 آرایه دیده شد و بیش ترین تعداد قطعه پرنده در فصل زمستان و کم ترین تعداد در فصل تابستان در منطقه موردمطالعه حضور داشتند. بر اساس نتایج، منطقه موردمطالعه از شمار بالایی از گونه ها در طی چهارفصل حمایت می نماید. مشاهده سه گونه اردک مرمری، اردک بلوطی و باکلان گلوسیاه که گونه های کمیاب و در معرض خطر جهانی هستند و گونه هایی نظیر باکلان کوچک که جمعیت جهانی آن رو به کاهش است و دیگرگونه های مشاهده شده که در زمره گونه های شکارممنوع می باشند، تاکید مجددی بر اهمیت این زیستگاه و قرارگیری این منطقه در مسیر مهاجرت پرندگان بااهمیت جهانی می باشد. ازآنجایی که مطالعه حاضر مطالعه مقدماتی پیرامون فون پرندگان منطقه دز می باشد و با توجه به اینکه غنای گونه ها در چهارفصل تقریبا برابر بود، پیشنهاد می شود مطالعات تکمیلی جهت پایش پرندگان منطقه طی چهارفصل انجام گیرد.

با توجه به موقعیت و شرایط اکوسیستم های تالابی در سطح جهان، بسیاری از گونه های مختلف پرندگان از لحاظ اکولوژیکی وابسته به تالاب ها بوده و از طریق سازش های مختلف از این اکوسیستم های منحصر به فرد به عنوان یک زیستگاه مناسب و حائز اهمیت بهره برداری می نمایند. از این رو بررسی تغییرات تنوع و نوسانات جمعیتی پرندگان آبزی در سال های مختلف می تواند به عنوان یک شاخص زیستی نشان دهنده وضعیت سلامت یا وجود تهدیدات موجود در اکوسیستم های تالابی باشد. در این پژوهش جهت بررسی تنوع زیستی پرندگان آبزی و کنار آبزی زمستان گذران تالاب های پلدختر در سال های 1394-1388 از شاخص های تنوع گونه ای (شانون-وینر و عکس سیمپسون )، غنای گونه ای (شاخص مارگالف)، یکنواختی گونه ای (شاخص های اسمیت-ویلسون و غالبیت سیمپسون) و برای تشابه بین گونه ای پرندگان در سال های مختلف از شاخص موریستا استفاده گردید. در طی دوره آماری مورد بررسی مجموعاً تعداد 16986 پرنده از 6 راسته، 14 تیره و 43 گونه در تالاب های پلدختر شناسایی شده اند. تراکم پرندگان در سطح تالاب های پلدختر 52/9 و از نظر زیستگاه 58 درصد از گونه ها کنار آبزی و 42 درصد آبزی می باشند. نتایج بررسی شاخص های تنوع زیستی پرندگان تالاب های پلدخترنشان داد که سال 1388 کم ترین و سال 1391 بیش ترین تنوع گونه ای، سال 1392 بیش ترین و سال 1388 کم ترین میزان یکنواختی گونه ای و سال 1393 بیش ترین و سال 1388 کم ترین میزان غنای گونه ای پرندگان را دارا بوده اند. براساس شاخص تشابه موریستا، بیش ترین شباهت گونه ای جامعه پرندگان تالاب های پلدختر مربوط به سال های 1391 با 1393 به میزان تشابه 1 و کم ترین میزان تشابه گونه ای در سال های 1394 با 1390 به میزان تشابه 0/79 می باشد.

تالاب گمیشان برای پرندگان آبزی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به طوری که این تالاب به عنوان یک «منطقه مهم برای پرندگان» در مقیاس جهانی شناخته شده است. در این مقاله، تغییرات سالانه مربوط به جمعیت گونه های پرندگان، براساس سرشماری های نیمه زمستانی ارایه شده است. همچنین از اسفند 1377، در 12 ماه پیاپی، شمارش پرندگان به تفکیک 3 نوع بوم سازگان این تالاب انجام شده و در جدولی آمده است. پرندگان آبزی این تالاب از لحاظ مهاجرت به 4 گروه مهاجر زمستانی، مهاجر جوجه آور، مهاجر عبوری و مهاجر 4 فصل تقسیم می شوند. تقسیم بندی گونه ای و جمعیتی پرندگان آبزی به تفکیک 3 نوع بوم سازگان قابل تشخیص در این تالاب نیز با توجه به شرایط زیستگاهی لازم برای انواع گوناگون پرندگان آبزی انجام شده است. بوم سازگان حاشیه شرقی تالاب، بیشترین تعداد (75 درصد) از پرندگان آبزی این تالاب را مورد حمایت قرار داده است. بوم سازگان آب با میانی تالاب 14 درصد و بوم سازگان نیزار غربی تالاب 11 درصد تعداد پرندگان آبزی را در خود جای داده اند. تعداد 4 گونه از پرندگان مشاهده شده در این تالاب در فهرست سرخ گونه های در معرض تهدید جهان قرار دارند. جمعیت مهاجر زمستانی تعداد 20 گونه از پرندگان این تالاب، در برخی از سال ها بیش از 1 درصد جمعیت جهانی آنها بوده است. شاخص های تنوع گونه ای و نیز شباهت بوم سازگانی، برای پرندگان آبزی مربوط به این تالاب محاسبه و ارایه شده است.